Бл баа жетпес олжа жатады са дуірі амтитын кезе VII–III . б. э. дейінгі абылданан археологиялы ылым кезедерге блу — ерте темір асыры. Са орандары — лкен рылыстар, салыстырады египетскими пирамидаларына, достигающие 20 метр, биіктігі, диаметрі, шы-ден 120-150 м Бар, оларды арасында шаын всхолмления биіктігі 1-1,5 м, диаметрі 5-7 м. лкен орандарды патшалы деп аталады, йткені оларды кмілуі кілдері басарушы улеті мен скери элита ежелгі тайпалар. Орта орандарында — диаметрі 50 м, биіктігі 10 м — жерледі ататы жауынгерлерді колесничих жне жрецов, ал шаын — диаметрі 10-15 м, биіктігі 1,5–2 м — простой люд. Кездеседі ретінде жеке орандар, сондай-а оларды жиналуы — бірнеше ондаан, тіпті жздеген. оран жне оран орымдар кездеседі, азастанда барлы жерде: далада жне полупустынях, межгорных жне зен аарында, тауларда жне тау бктерінде. сіресе, кп, оларды Жетісу, бктерінде, Жоар, Іле жне Талас Алатауы тауларында, Орталы Тянь-шань. Оларды арасында ататы Есік орымы, Бесшатыр орымы, іле зеніні, шаын каньоне арасындаы зені жне тау-кен грядой Желшалгыр. Бл кеінен танымал Талар жне Трген обалары Іле Алатауыны баурайында, Кеген — зеніні аарында Кеген, Джетытобе баурайында Талас жотасыны.
