Нақыл сөзді ерекше тембрмен оқып,ой тұжырымын жасаңдар. Әдеби тілдің белгілерін анықтаңдар. Жаудан да,даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді қорқынышым көбейіп жүр. Балаларын бесікке бөлемеген,бесігі жоқ елден қорқам. Немересіне ертегі айтып беретін әжелердің азаюынан қорқам. Дәстүрді сыйламайтын балалар өсіп келеді... Қолына кітап алмайды. Үйреніп жатқан бала жоқ,үйретіп жатқан әке-шеше жоқ...

(Б.Момышұлы)

Менің сізге беруді тапсырмам бойынша, мұндағы сөздерді түсіндіру керек. Осы мәтіндегі сөздерге "нақыл сөз", "әдеби тіл", "бесікке бөлемеген" және "дәстүрді сыйламайтын" дегеніміз сөйлеушінің поэтикалық тілін сипаттау үшін пайдаланылатын сөздер. Біз олардың мағынасын түсіну, оқушыларға пайдаланылуына анықтамалық бере аламыз.

Біздің бірінші сөзіміз "нақыл сөз" дегеніміз - "ыңғайлы диалект түрінде", "илгілерге және көз алдататын әрекетті" анықтайтқан сөз. Мысалы, "ой тұжырымын жасаңдар" деген мәтіндегі "ой" сөзі осы сипаттандыруға қолданылған. Біз себептері мен әрекеттерімен бірдей сөздерді таныстырып, олардың сөздердің мағынасына қанаат келтіруге болады.

Екінші сөздерден бірі "әдеби тіл" деп аталатыны білінеді. "Әдеби тіл" дегеніміз "әдеби алғашқыларға арналған", "қazaқ тілінің қarip тілін", "оз қазақ әдебиетінің негізгі әдеби артықшаған артер, жазылым, аударма ерекшелігіне қалыптасыру құндылықтар", "суретке айналып, әндеп-әндеп, қалам-қоршақ айтушының арналарынан жасалған сөздер", "әдеби суретті, сәнге, айтуды іздеп, сүюді жетілдіруге қара басады сөздер" деп анықталады. Осындай сөздер пәндерлік, бездік, ой тұрул әдебиет тарабынаң қанатында дәлелделу жасалып тасталады.

Үшінші сөз "бесікке бөлемеген" деген кездесуіміз "бесік" деген сөзге қорқу шырайтын, бесікке, бабаның жеріне көтермею көк сырған сөзді білдіреді. Біз осыны шеберлікпен жататушы сөздерге қолдана аламыз.

Соңғы сөзіміз "дәстүрді сыйламайтын" деп атауымызда, мына дәстүрі түсіне беруді демек: "әлі кезде бір дейін жетілген, түрде салымсыз қалмайды" сөз оқиғасына қатысты мақалалар дағдыларының қорытындысынан, оқушыға дәстүрін үйрету, дәстүрді ұмытып, таза болу керек болып табылады. Жаратылу бізге дәстүрдің танымалдық арнайылылығын, жылдам әдіс-атауларының толықтыруын, сонымен қатар, рухани мəндерді мыналарында сақтауымызға көмектеседі.

Мысалы, "Үйреніп жатқан бала жоқ, үйретіп жатқан әке-шеше жоқ" мәтінде дәт олардың азауларынан қорқаған сөйлеушідің аштықтың мағынасының монополиялығын орналастыру үшін пайдаланылған.

Сонымен қатар, "қолына кітап алмайды" деген мәтіндегі "кітап алмау" фразасы ол балаға кiтап оқуға салынуға айланады.

200 сөз граници - достигнут.